Terugblik op de bezoeking tijdens de algemene vergadering van de KBBM, op 13 mei 2026, in Beau Vallon

door Anne Bolle Koninklijke Belgische Bosbouwmaatschappij, Projectleider van «Forest4Youth»

Op 13 mei jongstleden hadden bijna achtentwintig leden KBBM van Koninklijke Belgische Bosbouwmaatschappij () elkaar ontmoet in Namen voor een terreinbezoek, dat werd georganiseerd voorafgaand aan de Algemene Vergadering in Upigny.

De locatie was niet onopgemerkt gebleven. Een paar maanden eerder was Beau Vallon, een gespecialiseerde instelling voor psychiatrie en geestelijke gezondheidszorg in Namen, eigenaar geworden van het bos achter haar gebouwen. Een bos dat hij «de bossen van Wezens» noemde en waar de zorgactiviteiten in het bos vandaag een duidelijker en beter georganiseerd plaats hebben, met steeds verder georganiseerde voorzieningen en een beheer op basis van aanbevelingen die zijn ontwikkeld in samenwerking met UNature.¹.

Deze overname was niet vanzelfsprekend. De bossen, die door de religieuze gemeenschap die het psychiatrisch ziekenhuis Beau Vallon oprichtte werden aangeboden voor verkoop. Dit project heeft veel te maken met de inzet van Jérôme Thonon, psycholoog in Beau Vallon, die zijn patiënten al sinds lange tijd naar de bossen brengt en zich heeft geschoold in (her)verbinding met de natuur. Overtuigd van de voordelen van deze praktijken heeft hij bijgedragen aan het ontwikkelen van het initiatief. Het is deze bossen, die momenteel worden gecertificeerd als therapeutisch gebied, waar de deelnemers zijn gekomen om er te wandelen.

Een bezoek met meerdere stemmen

Om de uitwisseling te vergemakkelijken, zijn er twee groepen samengesteld. Elke groep omvatte een gids KBBM, een boswachter en een zorgverlener. Een arrangement dat bedoeld is om drie gezichten die zelden op hetzelfde terrein samenkomen te laten samenwerken.

In de eerste groep KBBM begeleidden Philippe de Wouters en Amir Bouyahi de deelnemers in een ping-pongpartij onder leiding van dokter François-Xavier Polis, psychiater in het Neuropsychiatrisch Centrum van Dave (unit voor adolescenten «Athanor»), en Patrick Vandenbroucke, technisch en logistiek directeur van Beau Vallon. In plaats van te exposeren, kozen ze ervoor om vragen te stellen, waardoor de boswachter en de therapeut vrijstonden om hun vragen te uiten.

In de tweede groep was Anne Bolle, verantwoordelijke voor het project Forest4Youth bij de KBBM, vergezeld van Sébastien Jandrain, bosmanager aangesteld door Beau Vallon, en Marie-Christine Werner, verpleegkundige in het ziekenhuis. Haar getuigenis, die diep geworteld is in de dagelijkse ervaring van de patiënten, heeft de deelnemers bijzonder geraakt.

« In het bos heb je ze niet meer nodig om te controleren »

Marie-Christine sprak niet over theorie. Ze beschreef wat ze elke week observeert. In het bos zijn tieners letterlijk anders. Meer open. Meer geïnteresseerd. Meer luisterend. Het voortdurende verlangen naar structuur, richtingaanwijzingen en herinneringen aan orde, dat zo aanwezig is in het ziekenhuis, verdwijnt bijna vanzelf. Alsof de bossen een deel van de taak op zich nemen.

Om deze opmerking concreet te illustreren, deelde ze een scène die ze de week voorafgaand aan de algemene vergadering meemaakte. De instelling had net twee paren herten ontvangen om ze te herintroduceren, en de jongeren waren niet tevreden met het plaatsen van de herten in het bos: sindsdien zorgen ze voor hun welzijn, voeren ze hun eten in kattensnacks en brengen ze water aan. « Het is heel mooi om te zien hoe ze voor deze kleine dieren zorgen », vertelde ze, « in een bos dat voor hen zorgt. » De eenvoud van de afbeelding zegt alles: er is iets gebeurd: tieners die normaal gezien kwetsbaar worden beschouwd, worden « beschermers» van het bos, terwijl de achtergrond, de bossen, als een welwillende derde partij optreedt.

In de eerste groep kwam dokter François-Xavier Polis naar voren om dit getuigenis aan te vullen door te praten over de korte therapeutische verblijven die het neuropsychiatrische centrum van Dave in het bos organiseerde. Een anekdote maakte een indruk op de aanwezigen: tijdens de afsluiting van het verblijf in het ziekenhuis, toen de jongeren spraken, was het onderwerp dat ze vaak buiten beschouwing lieten, de bossen. Niet de zorgverleners, niet de therapieën, niet de gebouwen… de bossen.

Wat maakt een bos een therapeutisch gebied?

Gedurende de wandeling was de vraag overal te horen: wat onderscheidt een «gewone» bosgroei concreet van een bos met therapeutische toepassingen?

De y KBBM reageert met een instrument dat in de laatste fase van ontwikkeling is, de PTFI (Potentiaaltherapeutisch potentieel van een bos).²). Gebaseerd op een overzicht van meer dan zestig recente wetenschappelijke publicaties, biedt hij een leestrack in meerdere fasen:

• Algemene kenmerken: PEFC/FSC-certificering, minimale grootte, type beheer; ;
• milieucriteria: diversiteit van soorten, verticale structuur, dekking van het canopégebied, aanwezigheid van conifereën (en hun monoterpenen), dood hout, opvallende elementen, akoestisch landschap voor vogelsoorten; ;
• topografie en bodem: reliëf, bodemkwaliteit, kronkelende paden; ;
• infrastructuur: toegankelijkheid, voorzieningen, gebrek aan hinder.

Op het terrein is herhaaldelijk gewezen op het volgende: geen enkel criterium is per se uitgesloten. Het PTFI is geen oordeel. Het is een instrument voor dialoog dat, voor elke tekortkoming, een aanbeveling en een samenwerkingsroute tussen bosbeheerder en zorgverlener opent.

Er waren enkele elementen die bijzonder opgevallen: de kronkelige paden, die de aandacht vragen om stil te staan en die de zogenaamde «zachte fascinatie» van de psychologen Kaplan bevorderen; het dood hout, een indicator van ecologische volwassenheid maar ook een symbool van fantasie; het akoestische landschap, waarvan de rijkdom rechtstreeks gerelateerd is aan het herstel van de aandacht.

Productie en verzorging: een exclusieve keuze?

Dit is waarschijnlijk de meest gevoelige vraag voor een publiek van bosbezitters, en die is niet onbeantwoord gebleven. Deze bos, die momenteel op het punt staat te worden gecertificeerd als therapeutisch bos, blijft een productieve bossen. De deelnemers hebben bovendien de markeringen opgemerkt. Het product van deze hakking zal onder andere worden gebruikt om de aanpassingen te financieren die verband houden met de therapeutische functie van de locatie.

De boodschap, gebracht door de KBBM, was als volgt: een eigenaar kan zijn bos een specifiek doel geven zonder in zijn beheer af te zien van de economische aspecten. Beau Vallon is geen illustratie van een tegenstelling, maar van een verweving.

En dan heb je het scepticisme, dat is gerechtvaardigd en zelfs gezond in het licht van een opkomende benadering zoals deze. Achter de gestelde vragen schuilen concrete zorgen: de economische levensvatbaarheid, de coherente aanpak, de duurzaamheid van de toepassingen. In plaats van ze te vermijden, is het juist om ze te accepteren, te verwerken en te documenteren. Dit is precies de geest waarin de Europese project Forest4Youth is begonnen: om van intuïtie naar bewijs te KBBM gaan, van getuigenissen naar evaluatie, en uiteindelijk om iedereen in staat te stellen een weloverwogen mening te vormen.

Forest4Youth: ervaren, meten, delen

Forest4Youth is een Interreg-project dat vijf partnerlanden samenbrengt. De doelstellingen zijn: aantonen dat aanvullende therapie (naast conventionele geneeskunde) voordelen kan bieden voor jongeren met psychische problemen, en zorgverleners en bosbouwers opleiden om deze therapieën in het bos te implementeren.

Drie tekortkomingen moeten worden verholpen om de overheid te overtuigen:

• wetenschappelijk bewijs: twee universiteiten (ULB en RCSI³) zullen het project begeleiden en hun resultaten publiceren; ;
• een opleidingsplan: voornamelijk door UNature, in samenwerking met Santé-Forêt; ;
• Goedgekeurde opvanglocaties: dit is het werk dat met behulp van het PTFI moet worden gedaan, dat vanaf september 2026 en gedurende achttien maanden op de grond zal worden getest door de monitoring van 400 jongeren in de vijf partnerlanden.

Eind juni verschijnt een eerste versie van een Praktische Gids voor therapeutische uitstappen in het bos, bestemd voor zorgverleners en bosbouwers. Deze zal verder worden aangevuld op basis van de feedback die we krijgen van de praktijk.

Naast het bezoek

Deze bossen zijn in feite al een therapeutisch centrum: de activiteiten die door zorgverleners worden uitgevoerd, getuigen hiervan. Het werk van de KBBM organisatie, in samenwerking met haar Europese partners, bestaat erin een kader, hulpmiddelen en erkenning te bieden voor deze praktijken, zodat op een dag wat nu voor een handjevol mensen een voordeel oplevert, voor het grootste aantal mensen toegankelijk kan worden, overal waar de behoefte zich voelt.

En aan het einde van de weg blijft de ambitie eenvoudig: door steeds meer door het bos te wandelen, krijgt een jongeman de zekerheid dat hij, voor de rest van zijn leven, wanneer hij daar de behoefte aan voelt, daar kan ontspannen.